ŠARBANOVAC

Smešten na obalama Šarbanovačke reke. Selo okruženo  pašnjacima i livadama, uglavnom razbacano na brežuljcima u prečniku 16 km, iza kojih se uzdižu ostaci kratera i vulkanskih kupa Tilva Njagra, Tilva Roš, Tilva Mika, kao i deo Dubašničkog krasa koji se dalje prema selu Zlotu stapa u Lazarev kanjon.

Udaljen od Bora 15 km, na magistralnom putu Bor-Beograd sa severa se graniči atarima sela Brestovac i Zlot, sa zapada Sumrakovcem, a juga Osnićem i Savincem i sa istoka Metovnicom. Reke koje protiču kroz Šarbanovac su Crni Timok, i manja Šarbanovačka reka. Uređena plaža Crnog Timoka u toku letnjih meseci idealno je mesto za kupanje ribolov.

Najstariji podatak u pisanim dokumentima potiču iz 18 veka tačnije od 1718-1739. Pod Turskom vlašću u popisu se pojavljuje pod imenom”zerrovassina” – najverovatnije Šarbanovac. Nekad je centar sela bio u „Selištu“ kod današnje raskrsnice puteva Paraćin-Zaječar. Legenda kaže daje zbog velike harači i krađe tadašnje stanovništvo odlučilo  da napusti selo i preseli  se na drugo mesto. Pešačeći  uzvodno uz Šarbanovačku reku u toku noći nailazi  na veliku maglu i isparenja tople vode, oko izvora bilo je krdo jelena divokoza, tumačeći ovo kao dobar znak ljudi su se  na ovom mestu nastanili.

Danas je na ovom mestu centar sela. Selo dobija naziv po vlaškoj reči „Šerb“ što znači jelen ili divokoza. Selo je razbijenog tipa sa centrom i reonima: Velika padina, Faca, Ogašu sek, Dubrava, Nestorov potok, Punđilov potok, Baba Jona. Selo danas ima Mesnu kancelariju, Dom kulture, Poštu, nekoliko privatnih prodavnica, a prva škola počela je sa radom daleke 1860.  Danas postoji osmogodišnja škola u centru Šarbanovca i četvorogodišnja škola na Timoku.

Autor: Jasna Tomić

Zlot

Krivudavim , dobro asvaltiranim putem udaljenim od Bora 22 kilometara , stižete u selo Zlot. Kroz sam centar protiče Zlotska reka i deli ovo, među najvećim selima u Srbiji, na dva dela. U samom centru nalazi se osnovna škola, koja je najstarija škola u Borskoj opštini čije je otvaranje bilo daleke 1837. godine,tada su je pohađala samo muška deca, a od 1871.g. počinju da se školuju i ženska deca.

U neposrednoj blizini je Dom kulture sa bioskopskom dvoranom koji trenutno nije u funkciji, stadion za male sportove i seoska Ambulanta sa lekarom koji je tu svakodnevno, Mesna zajednica  i Pošta koja radi svakom radnim danom.  U samom centru  ima nekoliko dobro snabdevenih prodavnica, pekara, i nekoliko kafića i kafana.U Zlotu se nalazi i crkva Sv. proroka Ilije  koja je sagrađena 1837.g. kao i slavoluk   u centru sela podignut u slavu poginulim borcima u ratovima 1912-1918.g., u čast Timočke divizije koja se proslavila bitkama na Ceru i Kolubari.Planinsko područje  nesvakidašnje lepote isprepletane planinama Dubašnica, Malinik, Crni vrh, Beljavina, Dubašničkom visoravni i jedinstvenim Lazarevim kanjonom.

Prisustvo života na ovim prostorima vezuje se za Lazarevu pećinu i bakarno doba (IV-III milenijum pre n.e.) i Staro gvozdeno doba – prva polovina II milenijuma ,  na šta ukazuju predmeti i oruđa pronađena u pećini..Više legendi pokušava da odgonetne naziv sela Zlot i svaka je na svoj način potkovana dokazima. Jedna legenda kaže da se naziv Zlot  vezuje  za  naziv  poljskog novca – zlotom  pronađenog na mestu zvanom Manastirište, gde postoje ostaci stare crkve , kojega su doneli zalutali Krstaši – na novcu se nalaze   otisci  „Sigmunda III- kralja poljskog“, druga  zbog zlatonosne reke koja protiče ovim krajem, a možda i zbog zlatonosnog rudnika Zlat koje se pretpostavlja se nalazi na na teritoriji ovog sela.

Stare zemljopisne karte iz 1718.g. prvi su pisani trag o selu Zlot. Novija istorija kaže da je prvo naselje bilo na Kobili, a postoje ostaci naselja i na Selištu. Migracije uslovljene ratovima i seobama dovele su u ovaj kraj Albance, vremenom su se stopili sa većinskim vlaškim stanovništvom.    Na ataru sela formiralo se više kotuna: Dubrava, Manastirište, Krov, Prevalje, Ogrež, Devesel, Galonja, Zlaća, Beljevina, Selište, Gornja Stopanja, Donja Stopanja, Smolnica, Krljinac, Oblež, Kobila, Tilva njagra, Dosu Banji, Valja ku Frasn, Ćetaće.Toponim Umka je nenastanjen , nalazi se na Crnom vrhu i koriste ga tokom letnjih meseci   stočari koji borave u privremenim kolibama čuvajući svoja stada.

Pored ljudi najveće prirodno bogatstvo ovog područa jeste Zaštićeno prirodno dobro I kategorije – Spomenik prirode Lazarev kanjon u  kojem su stanište našle mnoge biljne i životinjske vrste. Suri orao- najveća ptica grabljivica, divokoze, kao i biljka „Ramondija“- koja  jedino još „stanuje „ na ovim prostorima.

Mnogobrojni prirodni uticaji vekovima su vajali reljef ovoga kraja. Kanjoni, slepe doline, reke ponornice, bistri potoci, jame, vrtače, visoravni, a iznad svega ili bolje reći ispod, u beskrajnim hodnicima krečnjačkih stena veliki broj speleoloških objekata među kojima najsjajnije Lazareva pećina i Vernjikica. Obe veličanstvene, okićene draperama, stalaktitima i stalagmitima koje su vekovi stvarali kap po kap i tako do večnosti. Biser kojem ćete se uvek vraćati.Prvi  je pećinu opisao Feliks Kanic, Jovan Cvijić je istraživao, a  Pećinu je za turističku valorizaciju otvorio 1976.g.  Dr. Radenko Lazarević.  I danas mnogo godina kasnije pećina isto fascinira kao i kada je prvi čovek zakoračio u tamni vilajet  u kojima čame okamenjeni ljudi, biljke, predmeti…

Autor: Jasna Tomić

 

Podeli sa prijateljima
Share Button