Pećina Vernjikica

Spomenik prirode „Lazarev kanjon“ je zaštićeno područje I kategorije i smešten je u slivnom području Lazareve reke sa pritokama Mikulj, Demižlok i rekom Vej, koja u stvari, protiče kroz Lazarev kanjon i najveća je od svih vodotokova u ovom prelepom predelu. Sa desne strane se nalazi planina Malinik a sa leve Dubašnica. Nalazi se na teritoriji opštine Bor, kod sela Zlot. Ukupna površina ovog spomenika prirode iznosi 1.755,50 hektara. Po svojoj veličini, očuvanosti prirodnih staništa i čudesnom ornamentikom, nadmašuje i čuveni kanjon Vingar u Sloveniji, samo što je za razliku od njega, do sada bio izvan turističkih tokova.

Odlikuje se spletom krečnjačkih kanjonskih dolina, brojnim speleološkim objektima (u kanjonu Demižloka 28, u kanjonu Vejske reke 25, u Lazarevom kanjonu 15), planinarskim stazama, uređenim vidikovcima sa leve i desne strane kanjona kao i bogatim i raznovrsnim životinjskim i biljnim svetom. Za mnoge pećine se još ne zna. Čuvaju ih porodične tajne i narodna verovanja spojena mistikom o skrivenom blagu, a spojena vekovnim iskustvom da će možda jednom i zatrebati. Veliki deo ovog spomenika prirode je nenastanjen i u sebi čuva najveću, očuvanu prašumu na Balkanu.

Foto: Arhiva Turističke organizacije Bor

Kroz Lazarev kanjon teče Vejska reka koja se u jednom delu sastavlja sa Demižlokom i Mikuljskom rekom a onda, na čudesan način, ponirući kroz više odliva, sačine Lazarevu reku. Lazareva reka se pojavljuje tek kod izvora ispod Lazareve pećine na vrelu Zlotske reke. Tek sve tri reke čine Lazarevu reku čiji je tok samo 875 metara i teče do spajanja sa Beljevinskom rekom odakle nastavljaju svoj put kao Zlotska reka.

ISTOČNA SRBIJA – PRAŠUMA I RAJ POD VAŠIM NOGAMA

Foto: Arhiva Turističke organizacije Bor

MI ČUVAMO NAŠE PRIRODNO OKRUŽENJE. BUDIMO ZAJEDNO DEO PRIRODE.

POLOŽAJ VERNJIKICE

Vernjikica se nalazi na levoj strani kanjona Lazareve reke, ispod Kornjeta. Pećina je velike starosti i pretpostavlja se da je nastala još tokom Pliocena. Jedna je od onih pećina koja je bila na meti ostrašćenih tragača za blagom. Meštani su je skrivali, koliko god su mogli, tako da su je prećutali i dr. Jovanu Cvijiću, koji je više puta prolazio Kučaj, ne opisujući je. Tokom 19. veka, u njoj su se skrivali hajduci jer je pogodovala svojim nepristupačnim položajem. Jedan obračun u 20. veku, između tragačima za zlatom i vračare iz ovog kraja koja ih je upućivala kako da ga nađu, imao je tragičan ishod. Od Lazareve pećine ka Vernjikici vodi betonirana staza, na pojedinim mestima sa zaštitnom ogradom, dugačka 1,5 km. Staza je veoma atraktivna i sama po sebi je dovoljan turistički sadržaj. Staza prolazi pored stene koja dominira iznad ulaza u Lazarev kanjon pod nazivom Sovina glava i na njoj se nalazi uređen Vidikovac sa koga se pruža pogled na plato ispred Lazareve pećine i Lazarevu reku. Od Sovine glave, stazom se prolazi kroz Šiljatu kapiju, a zatim stiže do prirodnog tunela sa nazivom Lepa Vlajna. Stazom se dalje ide podnožjem litice visoke preko 100 metara i preko 150 metara iznad korita Lazareve reke.
Naziv pećine potiče od vlaške reči “VAR” što označava krečnjak. “VARNJI” – krečna jama (prev. sa vlaškog) – “VARNJIKICA” .

Foto: Arhiva Turističke organizacije Bor

ZASTANI, OSVEŽI SE LEPOTOM I ČISTOTOM VODE LAZAREVE

Foto: Arhiva Turističke organizacije Bor

STAZA VODI KROZ PRIRODNE TUNELE „ŠILJATA KAPIJA“ I „LEPA VLAJNA“

UREĐENOST VERNJIKICE

Vernjikica je speleološki objekat neverovatnih dimenzija. Prvi crtež pećine je urađen 1959 godine, a kompletan plan i uzdužni profil pećine je urađen 1976 godine.

Foto: Arhiva Turističke organizacije Bor

POSLEDNJA PROVERA OPREME JE U „PRIJEMNOJ DVORANI“, PRE ULASKA U ČUDESNI SVET „ VERNJIKICE“

Ulaz u Vernjikicu je zatvoren rešetkastom kapijom. Prijemna dvorana je odvojena kamenim zidom od ostalog dela pećine kako bi se sprečilo strujanje vazduha, obzirom da je Vernjikica otvorena sa oba kraja i da je klima u pećini, pod jakim uticajem spoljašnje klime. Zatvaranje ulaza u Vernjikicu ima pozitivan uticaj na mikroklimu u pećini.

Betonska, turistička staza u dužini oko 1 km., omogućava posetiocima lakše kretanje kroz pećinu. Nekada je u Siparskoj dvorani bio probijen otvor – izlaz nazvan Kapija borskih rudara, ali je on, usled velikog odrona, sada zatrpan.

GEOMORFOLOŠKE KARAKTERISTIKE VERNJIKICE

Vernjikica je suva pećina, krečnjačkog porekla, na relativno velikoj visini i izuzetnih dimenzija podzemnog prostora i pećinskog nakita.
Sastoji se od jednog kaskadnog kanala, koji se na pojedinim mestima jako širi, a na drugim sužava, gradeći prostrane dvorane spojene hodnicima. U pećini možemo razlikovati sledeće celine.
• PRIJEMNA DVORANA – Dužine 46 m., širine od 8 – 14 m. i visine 6,5 do 7,7 m.
• KASKADNA DVORANA – Prostrana i visoka, spušta se stepenasto u Vilingrad, tj. do Vilinske kapije. Dužina dvorane je 55 m., širine od 20–30 m., visine 18-36 m. Najvažniji ukras je saliv Kalimero visine 8,3 m.( crvena slojevita siga, okružena belom sigom širine 1m.).

Foto: Arhiva Turističke organizacije Bor

• VISOKI KANAL – se vidi sa leve strane ( prema severo-zapadu). Na podu je rečni nanos, obrušeni blokovi i guano od slepih miševa. Ukupna dužina Visokog kanala je 176 m., širina od 8-15 m.
• VILINGRAD – sa desne strane, prostrana dvorana, široko spojena sa Kaskadnom dvoranom preko Vilinske kapije ( širina 23 m. i visina 10 m.). Ime je dobila po pećinskim oblicima koji Vas lako mogu odvesti u svet mašte i čarolije: PEĆINSKI ČOVEK, BABA, PORODICA, BLIZANCI, NOJ, KUČE, DŽINOVSKA GLJIVA, JELAK, FLAŠA, KOŠNICA, ŽRTVENIK, MERMERNI OBELISK, LAV. Vilingrad je dugačak 78 m. sa prosečnom visinom 17 m.

Foto: Arhiva Turističke organizacije Bor

Od Vilingrada dalje vode dva kanala ka najvećoj dvorani u Vernjikici – KOLOSEUMU. Levi kanal je širi i viši, ali se završava odsekom od 6,7 m. na zidu Koloseuma. Desni kanal se takođe završava odsekom visine 4,5 m. Ispod ova dva kanala je PONORSKA DVORANA koja zalazi ispod Vilingrada.
• KOLOSEUM – najveća dvorana u Vernjikici. Kružnog je oblika, prečnika 55-60 m. Tavanica je široka kupola, visoka preko 50 m. Ime je dobila po brojnim porušenim stubovima ogromnih dimenzija. Koloseum je veoma bogat monumentalnim pećinskim nakitom. Posebno se ističu sledeće stalagmitske skupine: GODZILA (visina 10m.), TORANj, VECIN ŠEŠIR(visine 9,2m.), MINARET,
KRIVA CRVENA KULA, VAVILONSKA KULA… Zaštitni znak Vernjikice je stalagmit KOLOS. Njegova visina je 11,5 m..

Foto: Arhiva Turističke organizacije Bor

U dvorani se nalaze raskošne draperije crvenkaste boje. Takođe je prisutan i zanimljiv podni nakit: KAKTUS (6m), ĆURAN (2,1 m), MAJMUNČE SA REPOM (0,7m), TUJA (3,6 m.), NILSKI KONj (3,5m). Koloseum je jedna od najviših pećinskih dvorana na teritoriji zapadnog Balkana (58,7 m.)
• MRAMORJE – izdužena dvorana duga 59 m. a širine 30 m. Visina joj je od 5-12 m. Osim drugih pećinskih nakita izdvajaju se: CRVENA PAGODA i GLAVA FANTOMA.
• GOTSKA KATEDRALA – Nastavlja se na Mramorje, a od nje se razlikuje po tipu nakita. Masovni, dobro izrezbareni stalaktiti koji se na nekoliko mesta skoro dodiruju sa stalagmitima ( visine i do 7 m.), kao i elegantne draperije koje se nalaze na zidovima sa obe strane dvorane. Od pojedinačnih pećinskih nakita tu su: PLAST SENA, DRUGOVI, GUŠTER, LEDENI STUB. Dužina ove prelepe i zanimljive dvorane je 36 m., širina 15 m., dok se visina kreće od 7-11 metara.
• SALA ORUŽJA- Eliptična dvorana duga 31,5 m., široka oko 20 m. i visine 12–13 m. Nazvana je po stalaktitima u obliku kopalja,bodeža, mačeva (dužine 1-3 m), koje, kao da je tu sakriveno u davno doba i koje čeka svoje vlasnike, možda čak i samog kneza Lazara, da se vrati i naoruža svoju vojsku.

Foto: Arhiva Turističke organizacije Bor

• MERMERNA DVORANA – je deo Vernjikice koji se nalazi pri samom dnu pećinskog sistema i raspolaže sa najkvalitetnijim nakitom ( stalagmitima i stubovima visine 2 – 6 m.) te vredi pešačiti i uložiti sav napor, kako bi se stiglo do ove dvorane. Za razliku od ostalog nakita u Vernjikici, čiji je sloj u boji rđe i sa manjim sadržajem CaCO3 ( kalcijum-karbonat), nakit u Mermernoj dvorani je izgrađen od belog, kristalnog kvarcita. Razlika u kvalitetu se objašnjava kao posledica klimatskih promena ( Mermerna dvorana se nalazi u sporednom kanalu pa je bila pošteđena od klimatskih promena). Ulaz u ovu dvoranu je smešten između Dorskih stubova. Najpoznatiji ukrasi u dvorani su PEĆINSKA VENERA visine oko 3 m i SREBRNA JELA. Dužina dvorane je 92,5 m.

Foto: Arhiva Turističke organizacije Bor

• SIPARSKA DVORANA – poslednja u pećinskom sistemu Vernjikica. Tu su dva sipara nastala od krečnjačkog materijala koji je dospeo kroz vigled. VIGLED nije nastao obrušavanjem tavanice, već je to vertikalni šaht (tunel), čiji je otvor na površini dimenzije 10 x 5 m., a pri dnu 7×3 m.. Visina vigleda, od površine do vrha siparske kupe je 28,08 m. Veruje se da je nastao kao deo ponora nekog, nepoznatog vodenog toka. Dvorana je duga 49 m., široka 15 – 20 m., a visoka od 10 – 20 m. Iz nje je nekada postojao izlaz sa jednosmerne staze kroz Vernjikicu pod nazivom KAPIJA BORSKIH RUDARA.

BIOSPELEOLOŠKE KARAKTERISTIKE VERNJIKICE
Pećina VERNJIKICA je jedno od najznačajnijih zimskih skloništa slepih miševa u Srbiji. Broj primeraka u zimskom periodu, prelazi 45.000 primeraka. Najdominantnije vrste su:
• Miniopterus schreibersi – dugokrili ljiljak (kolonije su između Sale oružja i Siparske dvorane, kao i pored Kalimera u Kaskadnoj dvorani;
• Myiotis capaccini – dugoprsti večernjak ( kolonije između Sale oružja i Siparske dvorane);
• Pipistrellus pipistrellus – patuljasti slepi mišić ( Siparska dvorana)
• Rhinolophus ferrumequinum – veliki potkovičar

NAČIN KORIŠĆENJA PEĆINE VERNJIKICA:

• Poseta pećini VERNJIKICA se odvija u polu uređenim uslovima – semiwildcaving.
• Sezona poseta VERNJIKICI je od 01.maja do 30.septembra, sa mogućnošću skraćenja ili produženja termina za turističke posete.
• Radno vreme VERNJIKICE od 09:00 – 16:00 časova, svakoga dana.
• Posete se najavljuju najmanje dan ranije upravljaču ili operateru poseta.
• Noćne posete pećini su ZABRANJENE.
• Broj posetilaca u pećini, po jednoj grupi je maksimalno 12 posetilaca.
• Broj organizovanih poseta u toku jednog dana je maksimalno 3.
• Ukupno potrebno vreme za odlazak, obilazak pećine i povratak do platoa ispred Lazareve pećine, za grupu je oko 3 sata.
• Poseta VERNJIKICI počinje zaduživanjem potrebne opreme na platou kod LAZAREVE PEĆINE.
• Minimalna potrebna oprema za posetioce je : duboka cipela sa zaštitom od klizanja, topla odeća sa dugim rukavima i dugim nogavicama, šlem i čeona lampa ( pre ulaska u pećinu, obavezna je provera i podešavanje opreme od strane vodiča).
• Pre početka posete, obaviti kratko informisanje posetilaca o rizicima kojima su izloženi tokom obilaska. Operater snosi svu odgovornost za bezbednost posetilaca.

PRAVILA PONAŠANJA

• Posetioci su dužni da se pridržavaju uputstava vodiča.
• ZABRANJENO JE: Pravljenje buke, uništavanje biljaka i uznemiravanje životinja, ostavljanje otpada. U samoj pećini je zabranjeno konzumiranje hrane i pića ( sem vode), pušenje, lomljenje pećinskog nakita, uznemiravanje slepih miševa, korišćenje pirotehničkih sredstava i sl.
• U samoj pećini, odstojanje između posetilaca mora da bude najmanje onoliko, koliko dopire glas vodiča do svakog posetioca.
• Kretanje u pećini je dozvoljeno samo po postojećim betonskim stazama.
• Nakon završetka obilaska pećine, grupa se okuplja na izlazu i organizovano se vraća na plato kod Lazareve pećine.